NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: dr Barbara Bienias, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 


ROZSTRZYGNIĘCIE SZÓSTEJ EDYCJI KONKURSU O NAGRODĘ im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ POLSKIEJ KSIĄŻKI O HISTORII NAUKI I TECHNIKI WYDANEJ W 2017 r.

 

UROCZYSTOŚĆ OGŁOSZENIA LAUREATA

 

Szósta edycja konkursu o Nagrodę im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej polskiej książki o historii nauki i techniki wydanej w 2017 roku, została uroczyście rozstrzygnięta w Płońsku dnia 1 października 2018.

 

Uroczystość wręczenia Nagrody odbyła się w Miejskim Centrum Kultury w Płońsku i otworzyło ją powitanie gości przez pana Andrzeja Pietrasika, Burmistrza Miasta Płońska. Ceremonii towarzyszył popularnonaukowy wykład dr Danuty Ciesielskiej (Instytut Historii Nauki PAN) o powstaniu i dokonaniach Polskiej Szkoły Matematycznej.

 

Głównym punktem ceremonii było ogłoszenie laureata Nagrody. Prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk, Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, opowiedział o zgłoszonych w tym roku publikacjach oraz przedstawił werdykt Kapituły. Nagroda przyznana została dr Michałowi Piekarskiemu za książkę Przerwany kontrapunkt. Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912–1944 (Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, Seria Monografie z Dziejów Oświaty, t. XLVIII). Ze względu na bardzo wysoki poziom konkursu, Kapituła postanowiła w tym roku także wyróżnić dr Macieja Jasińskiego za książkę Stanisław Lubieniecki i astronomia kometarna XVII stulecia (Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, Seria Bibliotheca Heveliana, t. II) oraz dr hab. Iwonę H. Pugacewicz za pracę Batignolles 1842-1874. Edukacja Wielkiej Emigracji (Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, ASPRA-JR, Warszawa 2017). Następnie zgromadzeni goście wysłuchali wykładu Laureata, który przybliżył postać Adolfa Chybińskiego oraz środowisko muzykologów we Lwowie w czasach II Rzeczypospolitej.

 

Uroczystość zamknęło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy na grobie Jana Jędrzejewicza.

 

Barbara Bienias

sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 

 

WERDYKT KAPITUŁY

 

Kapituła Nagrody im. Jana Jędrzejewicza na posiedzeniu 24 września 2018 roku postanowiła nagrodzić książkę Michała Piekarskiego Przerwany kontrapunkt. Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912–1944 (Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, Seria Monografie z Dziejów Oświaty, t. XLVIII).

Książka w nowatorski sposób ujmuje tematykę historii lwowskiego środowiska muzykologicznego w latach 1912–1944. Kapituła zwróciła uwagę na pracę, którą autor włożył w bardzo gruntowne przebadanie źródeł ukraińskich, znawstwo tematu, a także wprowadzenie do historii nauki postaci Adolfa Chybińskiego. Jednocześnie podkreślono fakt, że książka jest napisana przystępnym językiem i może zaciekawić szersze grono odbiorców.

Kapituła postanowiła także wyróżnić następujące tytuły spośród zgłoszonych do Nagrody książek:

- Maciej Jasiński, Stanisław Lubieniecki i astronomia kometarna XVII stulecia, Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, Seria Bibliotheca Heveliana, t. II.

Książkę cechuje rzetelne przebadanie dotąd mało znanego materiału źródłowego, poszerzające dotychczasowy stan wiedzy na temat naukowych poglądów Stanisława Lubienieckiego i jego dzieła Theatrum Cometicum.

- Batignolles 1842-1874. Edukacja Wielkiej Emigracji, Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, ASPRA-JR, Warszawa 2017.

Książka jest owocem wieloletnich, gruntownych badań nad dotąd zupełnie nieznanym francuskim materiałem źródłowym. Jest to pionierska, specjalistyczna praca z historii oświaty, która jednak może zainteresować szerszą publiczność.

Wszystkie z wymienionych książek stanowią istotny wkład do historii nauki.

 

 KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2018 ROKU

 

  • Maciej Jasiński, Stanisław Lubieniecki i astronomia kometarna XVII stulecia, Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, ss 392.

  • Iwona Koczanowicz-Dehnel, William Stern w perspektywie nowej historii psychologii, Wydawnictwo Naukowe "Scholar", Warszawa 2017, ss 237.

  • Bogdan Łazarkiewicz, Moja Akademia, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wrocław 2017, ss 227.

  • Michał Musielak (red.), Doktor Kazimierz Filip Wize (1873-1953). Zarys biografii intelektualnej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2017, ss 406.

  • Michał Piekarski, Przerwany kontrapunkt. Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912-1944. W stulecie pierwszej polskiej profesury z muzykologii 1917-2017, Instytut Historii Nauki PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2017, 460 ss. Seria Monografie z Dziejów Oświaty, t. XLVIII.

  • Iwona H. Pugacewicz, Batignolles 1842-1874. Edukacja Wielkiej Emigracji, Instytut Historii Nauki PAN, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, ASPRA-JR, Warszawa 2017, 701 ss. Seria Monografie z Dziejów Oświaty, t. XLVII.

  • Krzysztof Rejmer, Zapomniana historia nauki, czyli fantazje i facjecje naszych dziadków. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017, ss 260.

  • Anna Supruniuk, Mirosław A. Supruniuk, Tajemnicze początki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika: (Wilno i Lwów w Toruniu), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2017, ss 329.

  • Piotr Tafiłowski, Inkunabuły zawierające treści geograficzne w zbiorach polskich. Z dziejów komunikacji społecznej i naukowej w dawnej Polsce, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017, ss 138.

  • Stefan Zamecki, O niektórych potrzebach nauki polskiej omawianych na łamach periodyku „Nauka Polska i Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój” lata 1918-1947. Aneks. Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2017, ss. 496.

  • Krzysztof Ziołkowski, Poza Ziemię. Historia lotów międzyplanetarnych,Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017, ss 370.

     


KAPITUŁA NAGRODY W LATACH 2016–2018

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN:

prof. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Bolesław Orłowski, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

dr Maria Pelczar, PAN Biblioteka Gdańska.

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki:

dr hab. Maciej Mikołajewski, prof. UMK, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Urania. Postępy Astronomii”,

dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie.

 

Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska:

p. Adam Derdzikowski.


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

 

2013

2014

2015

2016

2017