NJJ 2020 rozstrzygnieta

 

 

NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: dr Barbara Bienias, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 

 

 

      

UROCZYSTOŚĆ OGŁOSZENIA LAUREATA 8. EDYCJI KONKURSU

Ósma edycja konkursu o Nagrodę im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej polskiej książki z dziedziny historii nauki i techniki wydanej w 2019 roku została uroczyście rozstrzygnięta w Płońsku dnia 28 września 2020.

Ceremonia wręczenia Nagrody odbyła się w Miejskim Centrum Kultury w Płońsku. Ze względu na sytuację epidemiczną, spotkanie miało charakter hybrydowy. Zgromadzonych gości przywitał pan Andrzej Pietrasik, Burmistrza Miasta Płońska. Uroczystości towarzyszył popularnonaukowy wykład prof. dr. hab. Grzegorza Pojmańskiego (Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego) o Drodze Mlecznej. 

Następnie prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk (Instytut Historii Nauki PAN), Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, opowiedział o pracach Kapituły oraz krótko omówił zgłoszone w tym roku tytuły (patrz niżej). Głównym punktem uroczystości było ogłoszenie laureata Nagrody. Prof. Włodarczyk odczytał werdykt Kapituły, która w tym roku postanowiła uhonorować panią Annę Mateję za książkę Recepta na adrenalinę. Napoleon Cybulski i krakowska szkoła fizjologów (Wydawnictwo Czarne, 2019). W swoim wystąpieniu Laureatka przybliżył postać Napoleona Cybulskiego, a także opowiedziała o środowisku, w którym pracował i które wspierał. 

Kapituła przyznała także wyróżnienie prof. Romanowi Dudzie za książkę Historia matematyki w Polsce na tle dziejów nauki i kultury (IHN PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2019).

 

Burmistrz Laureatka

Burmistrz Miasta Płońska, p. Andrzej Pietrasik, wręcza p. Annie Matei Nagrodę im. Jana Jędrzejewicza; (zdjęcie ze zbiorów Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Płońska).

 

Jak co roku, uroczystość zamknęło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy na grobie Jana Jędrzejewicza.

Kapituła zachęca autorów, wydawców, członków szeroko rozumianego środowiska naukowo-kulturalnego oraz sympatyków historii nauki i techniki do zgłaszania tytułów do kolejnej edycji Konkursu (więcej informacji w Regulaminie).

Barbara Bienias

sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 

WERDYKT KAPITUŁY

Kapituła Nagrody im. Jana Jędrzejewicza na posiedzeniu 14 września 2020 roku postanowiła nagrodzić książkę Anny Matei Recepta na adrenalinę. Napoleon Cybulski i krakowska szkoła fizjologów (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2019). 

Praca przybliża życie i dzieło wybitnego naukowca i społecznika, Napoleona Cybulskiego (1854–1919), dając wgląd w środowisko krakowskiej szkoły fizjologów, oraz sytuuje jego znaczące dokonania na tle innych przełomowych badań tego okresu w nauce światowej. Ten współodkrywca adrenaliny położył też podwaliny pod rozwój endokrynologii i elektroencefalografii. Książka Anny Matei ukazuje wartości rzetelności naukowej i postawy prospołecznej, które mogą stać się wzorcem dla współczesnych badaczy. Jednocześnie Kapituła zwróciła uwagę, że książka napisana jest w stylu najlepszej eseistyki anglosaskiej z dziedziny historii nauki, a tak skonstruowany temat może zainteresować szeroką publiczność, także zagraniczną, i niekoniecznie związaną z historią nauk medycznych. Kapituła podkreśliła, że przyznana Nagroda jest także wyrazem uznania dla pracy, jaką Laureatka włożyła w powstanie drugiej zgłoszonej do tegorocznej edycji Konkursu książki pt. Poznawanie Kępińskiego. Biografia psychiatry (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019). Obydwie te prace świadczą o talencie Autorki do opowiadania historii nauki w sposób angażujący czytelnika, a jednocześnie poparty sumiennymi badaniami materiału źródłowego.

Kapituła przyznała także wyróżnienie prof. Romanowi Dudzie za książkę Historia matematyki w Polsce na tle dziejów nauki i kultury (IHN PAN, ASPRA-JR, Warszawa 2019) doceniając jej ważny wkład w budowanie szerokiej panoramy historii matematyki na ziemiach polskich od najdawniejszych czasów po współczesność.

Sporządziła: Barbara Bienias

sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

      


KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2020 ROKU:

  • 50 lat Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego we wspomnieniach, red. Tomasz Jagielski, Izabela Wyszomirska, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, 2019.
  • Arendt, Ada. Archeologia zatroskania. Staropolskie kalendarze w działaniu, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, 2019.
  • Duda, Roman. Historia matematyki w Polsce na tle dziejów nauki i kultury, Wyd. IHN PAN, ASPRA-JR, 2019.
  • Halicka, Beata, Życie na pograniczach. Zbigniew Anthony Kruszewski. Biografia, Instytut Historii Nauki PAN, Aspra-JR, 2019.
  • Mateja, Anna. Poznawanie Kępińskiego. Biografia psychiatry. Wydawnictwo Literackie, 2019.
  • Mateja, Anna. Recepta na adrenalinę. Napoleon Cybulski i krakowska szkoła fizjologów, Wyd. Czarne, 2019.
  • Pospieszny, Tomasz. Pasja i geniusz. Kobiety, które zasłużyły na Nagrodę Nobla, Wyd. Po Godzinach, 2019.
  • Wiśniewska, Monika. Przedszkola Polski „ludowej”. Ideologizacja instytucji (1944–1965), Wyd. Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego/Wyd. IPN, 2019.
  • Wiśniewski, Michał R. Wszyscy jesteśmy cyborgami. Jak internet zmienił Polskę. Wyd. Czarne, 2019.
  • Wojciechowska, Beata. Flebotomia i purgowanie, czyli o leczeniu w wiekach średnich, Wyd. UJK, 2019.

 


KAPITUŁA NAGRODY W LATACH 2019–2021

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN:

prof. dr hab. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. dr hab. Bolesław Orłowski, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

dr Maria Pelczar, PAN Biblioteka Gdańska.

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki:

dr hab. Joanna Schiller-Walicka, prof. PAN, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie,

prof. dr  hab. Paweł Strzelecki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego

prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie.

 

Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska:

p. Adam Derdzikowski.


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

 

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019