NAGRODA im. JANA JĘDRZEJEWICZA DLA NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI POŚWIĘCONEJ HISTORII NAUKI I TECHNIKI

 

Żyjący i pracujący w Płońsku Jan Jędrzejewicz (1835–1887), lekarz i astronom, był uczonym cenionym na arenie międzynarodowej i wybitnym popularyzatorem nauki, autorem Kosmografii, wydanej w 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego. Pragnąc uhonorować i spopularyzować tę ważną w dziejach polskiej nauki postać, jak również propagować polskie piśmiennictwo na temat dziejów nauki i techniki, dwie instytucje, Komitet Historii Nauki i Techniki PAN oraz Kasa im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, zwróciły się do Burmistrza i Rady Miejskiej w Płońsku z propozycją utworzenia cyklicznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza. Pomysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem i 24 stycznia 2013 roku Rada Miejska w Płońsku podjęła uchwałę o ustanowieniu corocznej Nagrody im. Jana Jędrzejewicza dla najlepszej książki poświęconej historii nauki i techniki, wydanej w roku poprzedzającym wręczenie Nagrody. Wysokość Nagrody, która po raz pierwszy została przyznana w 2013 roku, wynosi 10 tys. zł netto. Laureata Nagrody wyłania siedmioosobowa Kapituła, powołana przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN, Kasę im. Józefa Mianowskiego i Burmistrza Miasta Płońska. Wniosek o przyznanie Nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa, nadsyłając dwa egzemplarze książki wraz z krótkim uzasadnieniem do siedziby Kasy im. Józefa Mianowskiego (więcej informacji w regulaminie Nagrody).

 

Regulamin Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (do pobrania)

 

Kontakt: dr Justyna Rogińska, Sekretarz Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jan Walery JędrzejewiczJAN WALERY JĘDRZEJEWICZ (14 IV 1835, Warszawa – 19 XII 1887, Płońsk), astronom, lekarz. Syn Jana, adwokata, i Ewy Konarzewskiej. Po ukończeniu w 1852 roku warszawskiego gimnazjum realnego rozpoczął studia na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Porzucił je jednak i ostatecznie w latach 1856–1861 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego (utrzymując się z korepetycji i lekcji muzyki). Po studiach odbył podróż naukową po Europie, a po powrocie otworzył w 1862 roku praktykę lekarską w Płońsku. Stopniowo gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872–1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne, którego głównym instrumentem był zakupiony u Steinheila ewkatoriał z obiektywem o średnicy 162 mm, oraz stację meteorologiczną. W 1883 roku uzupełnił wyposażenie obserwatorium refraktorem Cooke’a o średnicy 140 mm.

Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych, prowadzone od 17 VI 1876 do 4 XI 1887 roku; ich wyniki weszły w skład A General Catalogue of Double Stars Within 121° of the North Pole S. W. Burnhama (Carnegie Institution of Washington, 1906). Rezultaty swoich spostrzeżeń publikował w „Astronomische Nachrichten”, a w „Vierteljahrschrift der Astronomischen Gesellschaft” umieszczał regularnie sprawozdzania z działalności obserwatorium. Opracowywał również i publikował gromadzone przez siebie dane meteorologiczne za lata 1875–1887, poszukując związków między warunkami pogodowymi i pojawianiem się niektórych chorób. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów: dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie (m.in. „Korespondent Płocki”, „Przyroda i Przemysł”, „Wędrowiec”, „Wszechświat”). W 1886 roku nakładem Kasy im. Józefa Mianowskiego ukazała się jego Kosmografia, uznawana za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. Jej drugie wydanie opublikowano w 1907, a wydanie trzecie, reprintowe – w 1980 roku.

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Wspominając go w 1893 roku w „Kurierze Codziennym”, Bolesław Prus pisał: „Jędrzejewicz nie robił odkryć zdumiewających, bo na to dziś nie wystarczy zapał do nauki ani nawet geniusz, lecz potrzebne są jeszcze pieniądze. Robił jednak badania samodzielne, którymi czcigodne nazwisko zapisał w rocznikach astronomicznych”.

Po śmierci Jędrzejewicza jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. Obserwatorium nadano im. Jana Jędrzejewicza.

Jarosław Włodarczyk

Przewodniczący Kapituły Nagrody im. Jana Jędrzejewicza

 

 

KSIĄŻKI ZGŁOSZONE DO NAGRODY W 2022 ROKU:

  • Bernacka, Magdalena; Czaja, Piotr. Czytelnio Polska, cześć Ci, cześć. Dorobek polskich słuchaczy Akademii Górniczej w Leoben, Wydawnictwa AGH, Kraków 2021.
  • Biniewicz, Jerzy. Szesnastowieczne podręczniki matematyki – „Geometria” Stanisława Grzepskiego i „Algorytm” Tomasza Kłosa, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2021.
  • Błaszczyk, Grzegorz. Dorpatczycy. Studia o Polakach i Polkach na Uniwersytecie Dorpackim do 1918 roku, Wydział Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2021.
  • Chumiński, Jędrzej. „Kadry decydują o wszystkim”. Nowa inteligencja w przemyśle polskim (1945–1956), Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego, Wrocław 2021.
  • Ciesielska, Danuta; Maligranda, Lech; Zwierzyńska, Joanna. W świątyni nauki, mekce matematyków. Studia i badania naukowe polskich matematyków, fizyków i astronomów na Uniwersytecie w Getyndze 1884–1933, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021.
  • Ciesielska, Maria; Jarnicki, Paweł. Ludwik Fleck – mikrobiolog i filozof, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2021.
  • Czapla, Beniamin. Antoni Patek. Zegarmistrz królów. Śladami życia, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2021.
  • Dragan, Weronika. Kształtowanie układów urbanistycznych i przestrzennych dawnych granicznych ośrodków kolejowych Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2021.
  • Drobnik, Jacek. Historia botaniki farmaceutycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021.
  • Gierlotka, Stefan. Historia elektrotechniki, wyd. 2, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2021.
  • Glensk, Urszula. Opowieści przesiane. O medycynie ze Zbigniewem Rudkowskim rozmawia Urszula Glensk, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław 2021.
  • Głuchowski, Jan. Zagraniczne pobyty akademickie pracowników UMK w okresie PRL-u, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021.
  • Gryglewski, Ryszard Witold. Historia medycyny w sześciu niepełnych odsłonach. Część pierwsza, czyli pierwsze trzy odsłony, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2021.
  • Hońdo, Leszek. Nazistowskie badania antropologiczne nad Żydami. Tarnów 1942, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2021.
  • Horeczy, Anna. Recepcja włoskiej kultury intelektualnej w krakowskim środowisku uniwersyteckim w drugiej połowie XIV i w pierwszej połowie XV wieku, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Warszawa 2021.
  • Kalisz, Łukasz. Funkcje społeczne szkół salezjańskich w okręgu szkolnym wileńskim w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2021.
  • Kamilewicz-Rucińska, Danuta. Instytut Nauczycielski w Nowej Wilejce 1951–1961. Miejsce odrodzenia polskiej inteligencji na Litwie, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2021.
  • Kilanowski, Piotr. Utracone kamienice warszawskie doby wczesnego modernizmu (1909–1914), Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2021.
  • Kita, Jarosław. Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich. Trzydzieści lat działalności (1989-2019), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2021.
  • Kłosek-Kozłowska, Danuta. Jezuickie przestrzenie baroku. Przekształcenia strukturalne miast polskich na przełomie XVI i XVII wieku, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2021.
  • Kochanowicz, Jerzy. Kształcenie młodzieży w kolegiach jezuickich Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2021.
  • Kolbuszewska, Jolanta. Kobiety na naukowym Olimpie? Łódzkie adeptki Klio w latach 1945–1989, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2021.
  • Konat, Grzegorz. Polska rewolucja. Tadeusz Kowalik o epigońsko-mieszczańskiej transformacji roku 1989, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2021.
  • Landowski, Zbigniew. Arabistyka w PRL (1945–1990). Narodziny, historia, modernizacja, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2021.
  • Lenartowicz-Zagrodna, Anna. Z dziejów leksykografii polsko-łacińskiej. Szkice o słownikarzach i słownikach (XVII–XIX w.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2021.
  • Lichota, Patryk. Transpozycje obecności w sztuce mediów. Od telekinezy do teleobecności, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2021.
  • Makarewicz, Rufin. Hałas drogowy, szynowy i lotniczy. Podstawy teoretyczne, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2021.
  • Maligranda, Lech; Wnuk, Witold. 100 lat Matematyki na Uniwersytecie w Poznaniu 1919–2019, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2021.
  • Michalik, Grzegorz. Psychiatria w Polsce w latach 1945–1956. Nauka i opieka zdrowotna, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2021.
  • Mielczarek, Tomasz. Medioznawstwo polskie. Ludzie – instytucje – nauka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2021.
  • Niewczas, Marta. Udział kultury fizycznej w zdrowiu publicznym Polaków przed 1939 rokiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2021.
  • Niewczas, Marta; Zaborniak, Stanisław. Turystyka uzdrowiskowa i zdrojownictwo, t. 1: Tradycje i podstawy działalności przed 1939 r., Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2021.
  • Nowosielska, Elżbieta. Melancholia, szaleństwo i inne „choroby głowy” w Rzeczypospolitej w XVII i XVIII wieku, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Warszawa 2021.
  • Olędzka, Beata. Księga łacińskich i polskich nazw chorób od końca XVIII wieku po współczesność, Med Tour Press International, Otwock 2021.
  • Pachowicz, Anna. Stanisław Komornicki (1949–2016). Biografia niezwykłego człowieka, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2021.
  • Pelczar, Roman. Szkoły główne w Galicji w latach 1775–1873, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2021.
  • Pludra-Żuk, Paulina. „Aurora” Piotra Rigi. Średniowieczna transmisja i funkcje tekstu na przykładzie rękopisów polskich, pruskich i śląskich, Instytut Historii Nauki PAN, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2021.
  • Prosińska-Giersz, Joanna. Na rodzinnym jedwabnym szlaku. Historia Henryka i Stanisławy Witaczków, rodzeństwa z Milanówka, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2021.
  • Putkowska, Jolanta. Jak mieszkał magnat w Warszawie za Sasów. Architektura rezydencjonalna Warszawy w pierwszej połowie XVIII wieku, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2021.
  • Ryszewska, Katarzyna. Historia badań archeologicznych w czasach II Rzeczypospolitej na obszarze województwa kieleckiego, cz. 1: Lata 1918–1928, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2021.
  • Sacha, Magdalena. „Cicha wielkość”. Louise von Krockow (1794-1803) i jej wizja kobiecej edukacji, Gdańska Galeria Miejska, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2021.
  • Sikora, Mirosław. Black Box. Wywiad jako instrument transferu technologii i wsparcia decyzji ekonomicznych w PRL 1955–1990, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice–Warszawa 2021.
  • Smakosz, Aleksander K.; Kurzyna, Wiktoria; Dąsal, Mateusz. Róg jednorożca jako surowiec leczniczy. Historia, etnozoologia, preparaty, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wrocław 2021.
  • Sojak, Sławomir. Z abakusem przez wieki, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021.
  • Stasiak, Marcin. Polio w Polsce 1945–1989. Studium z historii niepełnosprawności, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2021.
  • Stępień-Dąbrowska, Aleksandra; Mordyński, Krzysztof (red.). Historie MUWione. 40 obiektów na 40-lecie Muzeum UW, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2021.
  • Szczerba, Adrianna. Kierownictwo Badań nad Początkami Państwa Polskiego (1949–1953). Geneza, działalność, znaczenie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2021.
  • Szlagowska-Papuzińska, Aleksandra. Mityzacja choroby. Choroba jako konstrukt społeczny i kulturowy, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław 2021.
  • Szuba, Ludwik Stanisław. Polityka oświatowa państwa polskiego w latach 1955–1970, Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”, Jagielloński Instytut Wydawniczy, Toruń 2021.
  • Szudy, Józef. 100 lat optyki na Uniwersytecie Warszawskim 1921–2021, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021.
  • Tomczak, Robert T. Kontakty edukacyjne Polaków z uniwersytetami praskimi w XVI–XVIII wieku. Studium prozopograficzne, Wydział Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2021.
  • Trombik, Kamil. Koncepcje filozofii przyrody w Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie w latach 1978-1993. Studium historyczno-filozoficzne, Wydawnictwo „Scriptum”, Kraków 2021.
  • Turos, Maria J. Dominique Jean Larrey. Człowiek, naukowiec, innowator, Sekcja Druków Uczelnianych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa 2021.
  • Walewska-Choptiany, Joanna. Cyfrowa dekada. Związki sztuki i technologii w latach 1960–1975, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021.
  • Wiśniewski, Michał R. Zabójcze aplikacje. Jak smartfony zmieniły nasz świat, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.
  • Wójcik, Wiesław. Uniwersalność matematyki w ujęciu historycznym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza, Częstochowa 2021.
  • Wółkowski, Wojciech. Zamek w Działdowie. Dzieje budowlane i problemy konserwatorskie, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2021.
  • Zakrzewski, Bartosz. Polskie pojazdy samochodowe 1945–1990, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 2021.
  • Zawadzki, Robert K. (oprac.). Jan ze Stobnicy. Wprowadzenie do Kosmografii Ptolemeusza. Studium, tekst łaciński, komentarz i przekład, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza, Częstochowa 2021.
  • Zdrodowska, Magdalena. Telefon, kino i cyborgi. Wzajemne relacje niesłyszenia i techniki, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2021.

 

 

 

 


KAPITUŁA NAGRODY im. Jana Jędrzejewicza W LATACH 2022–2024

 

Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Historii Nauki i Techniki PAN

dr hab. prof. UP Katarzyna Dormus, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN
prof. dr hab. Halina Lichocka, Instytut Historii Nauki PAN
dr hab. prof. PAN Zbigniew Tucholski, Instytut Historii Nauki PAN


Członkowie kapituły desygnowani przez Komitet Kasy im. Józefa Mianowskiego

dr hab. prof. PAN Joanna Schiller-Walicka, Instytut Historii Nauki PAN
prof. dr hab. Paweł Strzelecki, Uniwersytet Warszawski
prof. dr hab. Jarosław Włodarczyk, Instytut Historii Nauki PAN


Przedstawiciel Burmistrza Miasta Płońska

Adam Derdzikowski

 


EDYCJE NAGRODY W POPRZEDNICH LATACH

 

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021